Home
Image

پنجاب حڪومت جي تجاوزات خلاف آپريشن ۽ روڊ ڪناري ڪاروبار ڪندڙ ماڻهن جون مشڪلاتون

• ٺيلا هلائيندڙ، ڇابڙي فروش ۽ اسٽال لڳائي روزگار ڪمائيندڙ آخر ڪيڏانهن وڃن؟

• حڪومت کي گهرجي ها ته پهرين هر يونين ڪائونسل جي سطح تي باقاعده هاڪرز بازار ۽ وینڈنگ زون قائم ڪري، پوءِ تجاوزات خلاف آپريشن شروع ڪري.

• خدارا، شهر جي صفائي جي نالي تي غريبن جي روزگار جو صفايو نه ڪيو وڃي.

سبزي فروش، ميوو وڪڻندڙ، ڇابڙي وارا، ريڙهي بان، ٿڙا لڳائيندڙ، خوانچه فروش، ڦيري وارا، هاڪر، فٽ پاٿ تي اسٽال لڳائيندڙ، ٺيلن تي سامان وڪڻندڙ، چانهه ۽ کاڌو تيار ڪندڙ، روڊ ڪناري ناشتو، انڊو پراٺو ۽ حلوه پوري وڪڻندڙ، ڏهي ڀلا ۽ چنا چاٽ وارا، سموسا ۽ پڪوڙا ٺاهيندڙ، شامي برگر، شاورما ۽ بن ڪباب وارا، تِڪا ۽ ڪباب فروش، ڀڳل چڻا، مونگ ڦلي ۽ مڪئي جا داڻا وڪڻندڙ، جوس ۽ شربت وارا، آئس ڪريم ۽ گولا گنڊا وڪڻندڙ، مٽڪي واري قلفي وارا، ڪپڙا، جرابون، رانديڪا، غبارا، موبائل ڪور، چارجر ۽ ننڍو اليڪٽرانڪ سامان وڪڻندڙ، گهمي ڦري ڪتاب ۽ اسٽيشنري وڪڻندڙ، جوتا پالش ڪندڙ، سائيڪل يا موٽر سائيڪل تي نوان ۽ استعمال ٿيل ڪپڙا وڪڻندڙ، موسمي ميون جا خوانچه فروش، پان ۽ سگريٽن جا ننڍا کوکا، پراڻا ڪتاب ۽ رسالا وڪڻندڙ، چاٻيون ٺاهيندڙ، واچ ۽ موبائل مرمت ڪندڙ فٽ پاٿ ڪاريگر، بيلٽ ۽ پرس وڪڻندڙ، چشما وڪڻندڙ، هٿ سان ٺهيل چوڙيون ۽ نقلي زيور وڪڻندڙ، ڇٽيون ۽ برساتي ڪپڙا وڪڻندڙ، رکشا يا ريڙهي تي سبزي منڊي مان سامان آڻي وڪڻندڙ، ڏهاڙي دار مزدور ۽ دڪانن جي اڳيان عارضي سيٽ اپ لڳائي ڪاروبار ڪندڙ ماڻهو اسان جي ثقافت ۽ معيشت جو لازمي حصو آهن.

اهي ماڻهو اسان جي شهرن جو حسن به آهن ۽ رونق به.

اهي ئي ڪردار ٻارن جي ايندڙ زندگيءَ جي يادگيرين جو حصو بڻجن ٿا. اهي اسان جي سماج جا جيئرا جاڳندا چهرا آهن. پنهنجي پنهنجي پاڙي ۾ ڪڏهن ڪڏهن اهي ڪنهن سياستدان، ٽڪ ٽاڪر يا يوٽيوبر کان به وڌيڪ مشهور ۽ اثرائتا هوندا آهن.

انهن ۾ هر عمر جا مرد، عورتون ۽ ٻار شامل هوندا آهن، بغير ڪنهن ذات، مذهب يا طبقي جي فرق جي. حقيقت اها آهي ته شهر جي زندگي انهن ماڻهن جي موجودگي سان مڪمل ٿئي ٿي.

دنيا ۾ شايد ئي ڪو زندهه شهر هجي، جتي اهڙا ننڍا ڪاروبار ڪنهن نه ڪنهن صورت ۾ موجود نه هجن. جيڪي جايون انساني سرگرمي، ننڍن ڪاروبارن ۽ روڊ ڪناري زندگيءَ کان مڪمل طور خالي هجن، اهي شهرن کان وڌيڪ ويران جايون لڳن ٿيون.

دنيا جو ڪو به معاشرو انهن ماڻهن کان سواءِ مڪمل ناهي. توهان دنيا جي سڀ کان ترقي يافته ملڪن ۾ به وڃو، اهي ماڻهو اتي به ڪنهن نه ڪنهن صورت ۾ نظر ايندا.

معاشيات ۾ انهن سرگرمين کي Informal Economy يعني غير رسمي معيشت چيو ويندو آهي. ان مان مراد اهي معاشي سرگرميون آهن، جيڪي مڪمل طور حڪومت جي سرڪاري رڪارڊ، ٽيڪس نظام يا سرڪاري انگن اکرن ۾ شامل نه هونديون آهن.

گڏيل قومن ۽ عالمي محنت تنظيم جي اندازن موجب دنيا ۾ لڳ ڀڳ ٻه ارب ماڻهو غير رسمي معيشت سان لاڳاپيل آهن، جيڪي عالمي افرادي قوت جو لڳ ڀڳ 60 سيڪڙو بڻجن ٿا.

ان جو مطلب اهو آهي ته عالمي معيشت ۾ انهن جي ڪردار کي هاڻي نظرانداز ڪرڻ ممڪن ناهي.

پاڪستان ۾ به پاڪستان انسٽيٽيوٽ آف ڊولپمينٽ اڪنامڪس يعني PIDE ۽ پاڪستان بيورو آف اسٽيٽسٽڪس جي رپورٽن موجب شهري ليبر فورس جو لڳ ڀڳ 11 سيڪڙو حصو ٺيلن، ريڙهين ۽ اهڙن ننڍن ڪاروبارن سان لاڳاپيل آهي، جڏهن ته مجموعي طور تي لڳ ڀڳ 68 کان 70 سيڪڙو ماڻهو غير رسمي شعبي ۾ ڪم ڪن ٿا.

انهن رپورٽن موجب روڊ ڪناري روزي ڪمائيندڙ ماڻهن جي معاشي حالت به تمام ڪمزور آهي.

لڳ ڀڳ 57 سيڪڙو ٺيلا هلائيندڙ ۽ خوانچه فروش غربت جي لڪير کان هيٺ زندگي گذارين ٿا.

بلدياتي ڪاررواين جي ڪري انهن کي ڪڏهن ڪڏهن پنهنجي ماهوار منافعي جي 200 سيڪڙو تائين نقصان به برداشت ڪرڻو پوي ٿو.

98 سيڪڙو کان وڌيڪ ماڻهن وٽ باقاعده لائسنس موجود ناهي، جنهن ڪري اهي هر وقت بي دخلي ۽ روزگار ختم ٿيڻ جي خطري ۾ ڪم ڪن ٿا.

تعليمي لحاظ کان لڳ ڀڳ 24 سيڪڙو بلڪل اڻ پڙهيل آهن، 44 سيڪڙو ميٽرڪ تائين پڙهيل آهن، جڏهن ته لڳ ڀڳ 11 سيڪڙو انٽرميڊيئيٽ يا ان کان وڌيڪ تعليم يافته آهن.

لڏپلاڻ جي حوالي سان لڳ ڀڳ 60 سيڪڙو ماڻهو ڳوٺن يا ننڍن شهرن مان روزگار جي تلاش ۾ وڏن شهرن ڏانهن آيا، جڏهن ته لڳ ڀڳ 90 سيڪڙو ڪرائي جي گهرن ۾ رهن ٿا.

پنجاب جي وزيراعليٰ مريم نواز جي حڪومت شهري نظم و ضبط بهتر ڪرڻ، ٽريفڪ جي رواني برقرار رکڻ ۽ روڊ ڪناري تجاوزات ختم ڪرڻ لاءِ وڏي پيماني تي آپريشن شروع ڪيا آهن.

ان مقصد لاءِ Punjab Enforcement and Regulatory Authority — PERA پڻ قائم ڪئي وئي آهي.

پر انهن ڪاررواين جو ريڙهي بانن، ٺيلا هلائيندڙن ۽ ننڍن واپارين جي روزگار تي سڌو ۽ سخت اثر پيو آهي، ۽ ڪيترن ئي ماڻهن جي آمدني تمام گهڻي گهٽجي وئي يا تقريباً ختم ٿي وئي.

حڪومت متبادل جڳهن ۽ بحالي جي قدمن جا اعلان ضرور ڪيا آهن، پر انهن اعلانن جا عملي نتيجا زميني سطح تي اڃا ايترا واضح نظر نٿا اچن.

بين الاقوامي اصول چون ٿا ته پهرين متبادل بندوبست ڪيو وڃي ۽ پوءِ بي دخلي يا تجاوزات خلاف آپريشن شروع ڪيا وڃن.

جيڪڏهن هر يونين ڪائونسل جي سطح تي باقاعده هاڪرز بازار ۽ وینڈنگ زون قائم ڪيا وڃن ها، ريڙهي بانن کي اتي جاءِ الاٽ ڪئي وڃي ها، کين باقاعده لائسنس جاري ڪيا وڃن ها ۽ واضح فيس جو نظام ٺاهيو وڃي ها، ته نه صرف انهن جو روزگار محفوظ رهي ها، پر حڪومت کي به باقاعده آمدني حاصل ٿئي ها.

دنيا جي ڪيترن ئي شهرن، خاص طور تي سنگاپور ۽ بئنڪاڪ جهڙن شهرن ۾ وینڊرز لاءِ باقاعده رجسٽريشن نظام موجود آهي.

شناختي دستاويزن جي بنياد تي ڊيٽابيس ٺاهيو ويندو آهي، ماهوار يا سالياني لائسنس فيس مقرر ڪئي ويندي آهي ۽ مخصوص علائقن ۾ ڪاروبار ڪرڻ جي اجازت ڏني ويندي آهي.

ڪجهه هنڌن تي وقت جي حساب سان به ڪاروبار منظم ڪيو ويندو آهي، مثال طور صبح جو سبزي فروش ۽ شام جو فوڊ وینڊرز ڪم ڪري سگهن ٿا.

صفائي ۽ صحت جا واضح اصول مقرر هوندا آهن، کاڌي کي محفوظ نموني سنڀالڻ جي بنيادي تربيت ڏني ويندي آهي، هيلٿ سرٽيفڪيٽ جاري ڪيا ويندا آهن ۽ باقاعده انسپيڪشن جو نظام موجود هوندو آهي.

ڪيترن ئي شهرن ۾ وینڊرز کي هڪجهڙي ڊيزائن جا اسٽال يا ريڙهيون به ڏنيون وينديون آهن، جيئن شهر جي خوبصورتي ۽ نظم ٻنهي کي برقرار رکي سگهجي. لاهور جي ڪجهه علائقن ۾ به اهڙا مثال ڏسڻ ۾ اچن ٿا.

ان سان گڏ ڊجيٽل ادائيگي جو نظام، بئنڪ اڪائونٽ کولڻ جي سهولت، مائڪرو فنانس تائين رسائي، سوشل سيڪيورٽي اسڪيمون ۽ انشورنس جهڙا قدم به شامل ڪري سگهجن ٿا.

اهڙي طريقي سان حڪومت کي لائسنس فيس، سروس چارجز ۽ ٽيڪس جي صورت ۾ باقاعده آمدني ملي سگهي ٿي، جڏهن ته وینڊرز کي قانوني تحفظ، معاشي استحڪام ۽ عزت سان روزگار ڪمائڻ جو حق ملي سگهي ٿو.

پنجاب جي وزيراعليٰ مريم نواز جو شهري نظم و ضبط بهتر ڪرڻ وارو مقصد پنهنجي جاءِ تي ساراهه جوڳو آهي، پر جيڪڏهن ترتيب اها هجي ها ته پهرين هاڪرز بازار ۽ وینڈنگ زون ٺاهيا وڃن ها ۽ پوءِ تجاوزات خلاف آپريشن ڪيو وڃي ها، ته نتيجا وڌيڪ منصفاڻا، پائيدار ۽ عوام دوست ٿي سگهن ها.

مضمون جاري آهي — باقي حصو ايندڙ قسط ۾.
0
Views
64
17

مزید زمینی حقائق

Image

Image

Image

Image

Image