Home
Image
پنجاب حڪومت جي ”اپني ڇت، اپنا گهر“ پروگرام کي مسقط ۾ مليل عالمي هائوسنگ ايوارڊ جا اصل حقدار عمران خان هئا يا مريم نواز شريف؟

سرڪاري رڪارڊ مان واضح ٿئي ٿو ته بنا وياج هائوسنگ قرضن، مائڪرو فنانس ۽ پنجاب هائوسنگ اينڊ ٽائون پلاننگ ايجنسي (PHATA) جي ذريعي رهائشي منصوبن جو نظام عمران خان جي حڪومت واري دور ۾ به موجود هو. مريم نواز شريف جي حڪومت قرض جي حد ۽ واپسي جي شرطن ۾ تبديليون ضرور آنديون، پر هن سڄي تصور کي صرف مريم نواز شريف جي حڪومت سان منسوب ڪرڻ تاريخي حقيقتن سان مطابقت نٿو رکي. تنهنڪري اهو سوال اڃا به موجود آهي ته ڇا مريم نواز شريف جي حڪومت رهائشي قرضن جو ڪو مڪمل نئون نظام متعارف ڪرايو، يا اڳوڻي حڪومت جي قائم ڪيل هائوسنگ فنانس واري تصور کي نون شرطن ۽ نئين نالي سان اڳتي وڌايو؟

زميني حقيقتون 🌴 سيد شايان جو ڪالم

5 آڪٽوبر 2026ع تي گڏيل قومن جي انساني وسندين واري اداري UN Habitat مسقط ۾ پنجاب هائوسنگ اينڊ ٽائون پلاننگ ايجنسي (PHATA) کي ”اپني ڇت، اپنا گهر“ پروگرام لاءِ Scroll of Honour Award ڏنو. اهو ايوارڊ پنجاب جي وڏي وزير مريم نواز شريف وصول ڪيو. هتي اها وضاحت ضروري آهي ته هي ڪو روايتي ٽرافي وارو ايوارڊ ناهي، پر Scroll of Honour جي هڪ اعزازي شيلڊ (Plaque) هوندي آهي.
هن عالمي اعزاز کان پوءِ هڪ سياسي بحث به شروع ٿيو ته جڏهن عمران خان جي حڪومت واري دور ۾ به پنهنجي زمين رکندڙ گهٽ آمدني وارن خاندانن کي گهر ٺاهڻ لاءِ قرض ڏيڻ جو منصوبو متعارف ڪرايو ويو هو، ته پوءِ موجوده پنجاب حڪومت هن پروگرام جو سمورو ڪريڊٽ پنهنجي نالي ڪيئن ڪري سگهي ٿي؟
تنقيد ڪندڙن جو موقف هو ته هن منصوبي جو بنياد اڳوڻي وزيراعظم عمران خان جي دور ۾ رکيو ويو هو، تنهنڪري ان جو اصل ڪريڊٽ به کيس ملڻ گهرجي. هن بحث تي پنجاب جي اطلاعات واري وزير عظميٰ بخاري به ردعمل ڏنو.

هن 7 آڪٽوبر 2026ع تي پنهنجي پريس ڪانفرنس ۾ عمران خان جي دور واري هائوسنگ ماڊل کي بنيادي طور مورگيچ ۽ بئنڪ فنانسنگ سان منسوب ڪندي مريم نواز شريف جي ”اپني ڇت، اپنا گهر“ پروگرام کي ان کان مختلف قرار ڏنو. پر معاملو اتي ختم نه ٿيو.
10 آڪٽوبر 2026ع تي عظميٰ بخاري روزاني The Nation ۾ پنهنجي نالي سان هڪ مضمون لکيو، جنهن جو عنوان هو ”Apni Chhat Apna Ghar: Maryam Nawaz makes history with global recognition“. ساڳيو مضمون ٻين اخبارن ۾ به شايع ٿيو. هن لکڻي ۾ هن اڳوڻي حڪومت تي تنقيد ڪندي ايستائين موقف اختيار ڪيو ته اها پنهنجي دور ۾ اهڙو پروگرام ڪاغذن تي به قائم نه ڪري سگهي هئي.

مان ڪافي عرصي کان پاڪستان ۾ مختلف حڪومتن جي رهائشي منصوبن ۽ هائوسنگ فنانس پاليسين جو مشاهدو ۽ تجزيو ڪندو رهيو آهيان، خاص طور ان حوالي سان ته حڪومتن جي تبديلي کان پوءِ انهن منصوبن جو انجام ڇا ٿيندو آهي.
منهنجي مشاهدي ۾ اهڙا ڪيترائي واقعا آيا آهن، جن ۾ ڪجهه خاندان قرضن جون قسطون ادا نه ڪري سگهيا ته سندن گهر نيلام ٿي ويا، جڏهن ته ڪجهه ماڻهن جي سڄي عمر جي جمع پونجي رهائشي منصوبن ۾ ڦاسي وئي ۽ اهي سالن تائين عدالتن جا چڪر ڪاٽيندا رهيا.
پنجاب حڪومت طرفان عالمي هائوسنگ ايوارڊ جي غير معمولي تشهير، خاص طور اطلاعات واري وزير عظميٰ بخاري جي بيانن، مون کي هن معاملي جي اصل حقيقت معلوم ڪرڻ لاءِ آماده ڪيو. لڳ ڀڳ هڪ مهينو سرڪاري رڪارڊ ۽ لاڳاپيل دستاويزن جو جائزو وٺڻ کان پوءِ مان جنهن نتيجي تي پهتو آهيان، اهي اصل حقيقتون هاڻي پنهنجي پڙهندڙن آڏو پيش ڪري رهيو آهيان.

منهنجي تحقيق ڪيتري قدر ڪامياب رهي، ان جو فيصلو اوهان پاڻ ڪريو.
عمران خان 2018ع جي عام چونڊن کان اڳ سڄي ملڪ ۾ پنجن سالن دوران پنجاهه لک گهر ٺاهڻ جو واعدو ڪيو هو. اقتدار سنڀالڻ کان پوءِ 10 آڪٽوبر 2018ع تي هن باقاعدي طور نئون پاڪستان هائوسنگ پروگرام شروع ڪيو، جنهن جو بنيادي مقصد گهٽ آمدني وارن خاندانن کي سستي رهائش فراهم ڪرڻ هو.
هن پروگرام تحت اٺ بنيادي قدم مقرر ڪيا ويا.

1. سرڪاري زمينن جي نشاندهي ڪرڻ ۽ انهن کي رهائشي منصوبن لاءِ دستياب بڻائڻ.
2. گهٽ آمدني وارن خاندانن لاءِ گهٽ لاڳت وارا گهر تعمير ڪرڻ.
3. رهائشي منصوبن ۾ بنيادي شهري سهولتون ۽ انفراسٽرڪچر فراهم ڪرڻ.
4. رهائشي منصوبن ۾ نجي شعبي جي شموليت ۽ سيڙپڪاري جي حوصلا افزائي ڪرڻ.
5. سرڪاري ۽ نجي شعبي جي ڀائيواري سان رهائشي منصوبا تيار ڪرڻ.
6. گهر خريد ڪرڻ يا تعمير ڪرڻ لاءِ رعايتي هائوسنگ فنانس جي سهولت فراهم ڪرڻ.
7. عورتن، بيواهن، گهٽ آمدني وارن خاندانن ۽ روايتي هائوسنگ فنانس کان محروم طبقن کي رهائشي سهولتون فراهم ڪرڻ.
8. هائوسنگ پروگرام جي درخواستن، رجسٽريشن ۽ مستحق ماڻهن جي رڪارڊ کي ڊجيٽل نظام ذريعي منظم ڪرڻ.

ان سلسلي ۾ آڪٽوبر 2020ع ۾ ”ميرا پاڪستان، ميرا گهر“ جي نالي سان هڪ رعايتي هائوسنگ فنانس اسڪيم به متعارف ڪرائي وئي. ان تحت پهريون ڀيرو گهر خريد ڪندڙ يا پنهنجي زمين تي گهر تعمير ڪندڙ اهل شهرين کي بئنڪن ذريعي رعايتي شرح منافعي تي قرض حاصل ڪرڻ جي سهولت فراهم ڪئي وئي.
پنجاب ۾ نئون پاڪستان هائوسنگ پروگرام تي عمل ڪرائڻ جون اهم ذميواريون اڳ ئي قائم سرڪاري اداري پنجاب هائوسنگ اينڊ ٽائون پلاننگ ايجنسي (PHATA) کي ڏنيون ويون.
هن اداري سرڪاري زمينن تي گهرن جي تعمير، نجي شعبي جي سهڪار سان سستي رهائش جي فراهمي ۽ سرڪاري توڙي نجي شعبي جي ڀائيواري وارن منصوبن تي ڪم شروع ڪيو.
ان سلسلي ۾ Affordable Private Housing Schemes Rules 2020 به جوڙيا ويا. عالمي بئنڪ جي مئي 2020ع واري دستاويز موجب پنجاب ۾ ڇهن سرڪاري هنڌن تي لڳ ڀڳ ٽي هزار رهائشي يونٽن جي تعمير پڻ شروع ٿي چڪي هئي.

هن سلسلي ۾ هڪ اهم اڳڀرائي 10 مارچ 2022ع تي سامهون آئي، جڏهن عالمي بئنڪ پنجاب افورڊيبل هائوسنگ پروگرام (Punjab Affordable Housing Program) لاءِ 200 ملين آمريڪي ڊالرن جي فنانسنگ منظور ڪئي.
هن پروگرام جو مقصد گهٽ آمدني وارن خاندانن کي سستي رهائش فراهم ڪرڻ، نجي شعبي جي سيڙپڪاري کي هٿي ڏيڻ ۽ لاڳاپيل ادارن جي صلاحيت وڌائڻ هو.
عالمي بئنڪ هن پروگرام کي نئون پاڪستان هائوسنگ پروگرام تحت مستحق خاندانن لاءِ سبسڊي واري نظام کي بهتر بڻائڻ سان پڻ ڳنڍيو.
اهڙي طرح سرڪاري ضابطا، تعميراتي سرگرميون، عوام لاءِ هائوسنگ فنانس اسڪيم ۽ عالمي بئنڪ جي منظور ڪيل فنانسنگ واضح ڪن ٿيون ته عمران خان جي حڪومت واري دور ۾ سستي رهائش جو منصوبو رڳو چونڊ واعدي يا ڪاغذي اعلان تائين محدود نه رهيو هو.
البت ان جي حقيقي ڪاميابي جو اندازو مڪمل ٿيل گهرن ۽ فائدو حاصل ڪندڙ خاندانن جي تعداد مان ئي لڳائي سگهجي ٿو.
ان کان علاوه اسان اهو به ڏسون ٿا ته نومبر 2019ع ۾ عمران خان جي وفاقي حڪومت بنا وياج مائڪرو فنانس فراهم ڪندڙ اداري اخوت سان پنج ارب روپين جي هائوسنگ قرضن جو معاهدو ڪيو.

فيبروري 2020ع ۾ پنجاب هائوسنگ اينڊ ٽائون پلاننگ ايجنسي (PHATA) ۽ اخوت وچ ۾ مفاهمت جي يادداشت طئي ٿي، جڏهن ته مئي 2021ع جي معاهدي جو ذڪر آڊيٽر جنرل جي رپورٽ ۾ پڻ ملي ٿو. ان سان لاڳاپيل قدمن جو حوالو مارچ 2022ع جي عالمي بئنڪ واري دستاويز ۾ به موجود آهي.
اهي ثبوت ظاهر ڪن ٿا ته پنهنجي زمين تي گهر تعمير ڪرڻ لاءِ بنا وياج قرضن جو انتظام مريم نواز شريف جي اقتدار ۾ اچڻ کان اڳ ئي موجود هو.
هاڻي عظميٰ بخاري کان هڪ سڌو سوال آهي.
ڇا هوءَ انهن سرڪاري معاهدن جي وجود کان انڪار ڪري ٿي؟ جيڪڏهن نه، ته پوءِ اڳوڻي حڪومت جي سموري هائوسنگ ماڊل کي رڳو مورگيچ فنانسنگ قرار ڏيڻ جو ڪهڙو جواز آهي؟
آگسٽ 2024ع ۾ پنجاب جي وڏي وزير مريم نواز شريف ”اپني ڇت، اپنا گهر“ پروگرام شروع ڪيو.
هن پروگرام ۾ به گهٽ آمدني وارن خاندانن لاءِ سستي رهائش جي فراهمي ۽ پنهنجي ملڪيت واري زمين تي گهر تعمير ڪرڻ لاءِ بنا وياج قرضن کي بنيادي اهميت ڏني وئي.
قابل ذڪر ڳالهه اها آهي ته ٻنهي حڪومتن جي هائوسنگ قدمن ۾ پنجاب هائوسنگ اينڊ ٽائون پلاننگ ايجنسي (PHATA) جو مرڪزي ڪردار رهيو.

عمران خان جي دور ۾ به PHATA ذريعي بنا وياج هائوسنگ قرضن ۽ گهٽ لاڳت وارن رهائشي منصوبن تي ڪم ٿيو، جڏهن ته مريم نواز شريف جي حڪومت به پنهنجي پروگرام تي عمل ڪرائڻ جي ذميواري ساڳئي اداري کي ڏني.
اڳوڻي دور ۾ جوڙيل Affordable Private Housing Schemes Rules 2020 پڻ موجوده پروگرام جي نجي هائوسنگ ماڊل جي قانوني ۽ انتظامي ڍانچي جو حصو رهيا.
مريم نواز شريف جي ”اپني ڇت، اپنا گهر“ پروگرام جا اٺ اهم قدم هيٺ ڏجن ٿا.

1. سرڪاري زمينن جي نشاندهي ڪرڻ ۽ گهٽ آمدني وارن خاندانن جي رهائشي منصوبن لاءِ انهن جو استعمال.
2. گهٽ آمدني وارن خاندانن لاءِ گهٽ لاڳت وارن گهرن جي تعمير ۽ فراهمي.
3. رهائشي منصوبن ۾ بنيادي شهري سهولتون ۽ ضروري انفراسٽرڪچر فراهم ڪرڻ.
4. رهائشي منصوبن ۾ نجي شعبي جي شموليت ۽ سيڙپڪاري جي حوصلا افزائي ڪرڻ.
5. سرڪاري ۽ نجي شعبي جي ڀائيواري سان رهائشي منصوبن جي ترقي.
6. پنهنجي ملڪيت واري زمين تي گهر تعمير ڪرڻ لاءِ پندرهن لک روپين تائين بنا وياج قرض فراهم ڪرڻ.
7. عورتن، بيواهن، گهٽ آمدني وارن خاندانن ۽ روايتي هائوسنگ فنانس کان محروم طبقن کي رهائشي سهولتون فراهم ڪرڻ.
8. هائوسنگ پروگرام جي درخواستن، رجسٽريشن ۽ مستحق ماڻهن جي رڪارڊ کي ڊجيٽل نظام ذريعي منظم ڪرڻ.

جيڪڏهن پڙهندڙ عمران خان جي حڪومت جي هائوسنگ پروگرام جي اٺن بنيادي نقطن ۽ مريم نواز شريف جي ”اپني ڇت، اپنا گهر“ پروگرام جي اٺن نقطن کي غور سان پڙهن، ته ٻنهي ۾ حيران ڪندڙ حد تائين هڪجهڙائي نظر ايندي.
ظاهري طور ائين محسوس ٿئي ٿو ڄڻ هڪ ئي تصور کي ٻن مختلف نالن سان پيش ڪيو ويو هجي.
البت قرض جي وڌ ۾ وڌ حد ۾ هڪ نمايان تبديلي ضرور نظر اچي ٿي.
اڳوڻي دور ۾ اخوت سان ٿيل معاهدي تحت بنا وياج قرض جي حد ڏهه لک روپين تائين مقرر هئي، جڏهن ته موجوده پروگرام ۾ پندرهن لک روپين تائين قرض فراهم ڪيو وڃي ٿو.
قرض جي واپسي جي طريقيڪار جو جائزو وٺجي ته عمران خان جي دور ۾ وفاقي حڪومت ۽ اخوت جي نومبر 2019ع واري انتظام تحت ماهوار قسطن ذريعي قرض جي واپسي لاءِ ٻن کان پنجن سالن جو مدو مقرر هو.
جڏهن ته عالمي بئنڪ جي فيبروري 2022ع واري دستاويز موجب پنجاب ۾ PHATA ۽ اخوت جي قرض واري انتظام تحت واپسي جو مدو ٻارهن سال هو.
مريم نواز شريف جي پروگرام ۾ شروعات ۾ ستن سالن جو مدو مقرر ڪيو ويو، جنهن کي پوءِ نون سالن تائين وڌائڻ جو اعلان ٿيو.
اهڙي طرح قرض جي حد ۽ واپسي جي شرطن ۾ فرق ضرور موجود آهي، پر ٻنهي پروگرامن جي بنيادي تصور ۽ ڪيترن اهم قدمن ۾ واضح هڪجهڙائي ڏسڻ ۾ اچي ٿي.

هن سموري معاملي جو سڀ کان دلچسپ پهلو اهو آهي ته گڏيل قومن ”اپني ڇت، اپنا گهر“ پروگرام کي جن بنيادن تي عالمي اعزاز ڏنو، انهن جو جائزو وٺڻ سان حيران ڪندڙ طور انهن مان گهڻيون خاصيتون عمران خان جي حڪومت جي هائوسنگ پروگرام ۾ به موجود نظر اچن ٿيون.
پڙهندڙ پاڻ گڏيل قومن جو اصل پڌرنامو، جنهن جو ماخذ UN Habitat جي 5 آڪٽوبر 2026ع واري دستاويز آهي، پڙهي ٻنهي پروگرامن جي هڪجهڙائي ڏسي سگهن ٿا.
ان مان اهو سوال پيدا ٿئي ٿو ته هن ڪاميابي جو اصل ڪريڊٽ ڪنهن کي ملڻ گهرجي؟
منهنجي نظر ۾ هن جو بنيادي ڪريڊٽ پنجاب هائوسنگ اينڊ ٽائون پلاننگ ايجنسي (PHATA) کي ملڻ گهرجي، جنهن مختلف حڪومتن جي دورن ۾ هائوسنگ پاليسين جو تسلسل برقرار رکڻ ۽ موجوده پروگرام تي عمل ڪرائڻ ۾ اهم ڪردار ادا ڪيو.

اهم ڳالهه اها آهي ته گڏيل قومن به هي اعزاز ڪنهن سياسي شخصيت بدران PHATA کي ڏنو، جنهن کي پنجاب جي وڏي وزير مريم نواز شريف اداري جي نمائندگي ڪندي وصول ڪيو.
تنهنڪري پنجاب حڪومت طرفان اهو چوڻ ته گڏيل قومن مريم نواز شريف کي ذاتي طور هي ايوارڊ ڏنو، حقيقتن سان مطابقت نٿو رکي.
14 سيپٽمبر 2026ع تي گڏيل قومن جي اداري UN Habitat هڪ باقاعدي خط ذريعي پنجاب هائوسنگ اينڊ ٽائون پلاننگ ايجنسي (PHATA) کي آگاهه ڪيو ته ان جي ”اپني ڇت، اپنا گهر“ پروگرام کي Scroll of Honour Award 2026 لاءِ چونڊيو ويو آهي.
هن خط ۾ اعزاز حاصل ڪندڙ اداري جو نالو PHATA هو، مريم نواز شريف جو نه.
پر 3 آڪٽوبر 2026ع تي پنجاب حڪومت جي سرڪاري هينڊ آئوٽ جي بنياد تي سرڪاري خبر رسائيندڙ اداري APP هي لفظ شايع ڪيا.

"The award will be presented to CM Maryam Nawaz Sharif at a ceremony."
يعني هي ايوارڊ هڪ تقريب ۾ پنجاب جي وڏي وزير مريم نواز شريف کي پيش ڪيو ويندو.
هاڻي 5 آڪٽوبر تي مسقط ۾ ٿيل اصل تقريب جو رڪارڊ به ڏسو.
گڏيل قومن جي نمائندي واضح طور اعلان ڪيو.

"Our first award goes to the Punjab Housing and Town Planning Agency of Lahore, Pakistan, represented today by Ms. Maryam Nawaz Sharif"
يعني اسان جو پهريون ايوارڊ لاهور، پاڪستان جي پنجاب هائوسنگ اينڊ ٽائون پلاننگ ايجنسي کي ڏنو وڃي ٿو، جنهن جي نمائندگي اڄ محترمه مريم نواز شريف ڪري رهي آهي.
اهڙي طرح گڏيل قومن جي اصل دستاويز، اعزاز حاصل ڪندڙن جي سرڪاري فهرست ۽ تقريب ۾ ڪيل اعلان، ٽئي هن حقيقت جي تصديق ڪن ٿا ته ايوارڊ سرڪاري ۽ فني لحاظ کان PHATA کي مليو هو، مريم نواز شريف کي ذاتي حيثيت ۾ نه.
وڏي وزير جو پنهنجي صوبي جي سرڪاري اداري جي نمائندگي ڪندي عالمي اعزاز وصول ڪرڻ ڪا غير معمولي ڳالهه ناهي.
پر سوال اهو آهي ته پنجاب حڪومت جي سرڪاري تشهير ۾ اعزاز حاصل ڪندڙ اداري ۽ اهو اعزاز وصول ڪندڙ سياسي شخصيت وچ ۾ فرق مڪمل وضاحت سان ڇو نه ٻڌايو ويو؟

بار بار اهڙو تاثر ڏنو ويو ته هي عالمي اعزاز مريم نواز شريف جي ذاتي ڪوششن ۽ سندس ويزن جو اعتراف آهي.
ايستائين جو هن پروگرام کي نواز شريف جي ويزن سان به منسوب ڪيو ويو، جڏهن ته هن دعويٰ جي حمايت ۾ ڪو واضح تاريخي يا دستاويزي حوالو سامهون نٿو اچي.
جڏهن سرڪاري رڪارڊ مان ثابت ٿئي ٿو ته هن نوعيت جا هائوسنگ قدم ۽ بنا وياج قرضن جو انتظام اڳ ۾ ئي موجود هو، ته پوءِ اڳوڻي حڪومت جي ڪردار کي تسليم ڪرڻ ۾ ڪهڙو مسئلو آهي؟
اصول بلڪل سادو آهي.
حق به حق را، يعني جنهن جو جيڪو حق آهي، اهو ان کي ڏنو وڃي.
سياسي تشهير لاءِ تاريخ کي نئين سر لکڻ بدران حقيقتن کي تسليم ڪرڻ گهرجي.

پنجاب هائوسنگ اينڊ ٽائون پلاننگ ايجنسي (PHATA) ڪو نئون ادارو ناهي، نه ئي ان جي تاريخ مريم نواز شريف جي اقتدار ۾ اچڻ سان شروع ٿئي ٿي.
هي پنجاب جو هڪ مستقل سرڪاري ادارو آهي، جيڪو اڳوڻين حڪومتن جي دورن ۾ به رهائشي منصوبن تي ڪم ڪندو رهيو آهي.
تنهنڪري هن اداري جي عالمي اعزاز جو ذڪر ڪندي ان جي سڃاڻپ ۽ تاريخي ڪردار کي نظرانداز نه ڪرڻ گهرجي ها.
هن معاملي ۾ پنجاب جي اطلاعات واري وزير عظميٰ بخاري جو ڪردار به ڪيترائي سوال پيدا ڪري ٿو.
اطلاعات واري کاتي جي بنيادي ذميواري عوام کي درست، مڪمل ۽ قابل اعتماد معلومات فراهم ڪرڻ آهي، نه ته سرڪاري تشهير ذريعي حقيقتن جو ڪو مخصوص سياسي تاثر قائم ڪرڻ.

عظميٰ بخاري هن پروگرام جي ڪاميابين ۽ مريم نواز شريف جي قيادت کي ته بار بار نمايان ڪيو، پر کيس اڳوڻي حڪومت جي هائوسنگ قدمن ۽ PHATA جي اداري واري ڪردار کي به ساڳي وضاحت سان سامهون آڻڻ گهرجي ها.
جڏهن گڏيل قومن اعزاز حاصل ڪندڙ اداري جو نالو واضح طور PHATA لکيو آهي، ته سرڪاري تشهير ۾ به اهو فرق نمايان ڪرڻ گهرجي ها.
پنجاب جي اطلاعات واري کاتي کي پنهنجي طرز عمل تي ٻيهر غور ڪرڻ گهرجي، ڇاڪاڻ ته سرڪاري معلومات جي ساک سياسي وابستگي سان نه، پر حقيقتن جي درست، مڪمل ۽ غير جانبدارانه ترجماني سان قائم ٿيندي آهي.
0
Views
22
0

مزید زمینی حقائق

Image

Image

Image

Image

Image