Home
Image

په راتلونکي کې به د کورونو او پلاټونو ارزښت د موقعیت په پرتله د ځمکې لاندې اوبو د کچې له مخې ډېر ټاکل کېږي

کله چې په یوې نوې استوګنیزې ټولنې (هاوسنګ سوسایټۍ) کې پلاټ اخلئ، دا مهم ټکی تل په یاد ولرئ چې په راتلونکي کې د کور یا پلاټ ارزښت ښايي د هغه د موقعیت په پرتله د ځمکې لاندې اوبو په شتون او کچې پورې ډېر تړاو ولري.

ځمکني حقایق: د سید شایان کالم

په دودیز ډول، په ټوله نړۍ کې د ملکیتونو بیې او ارزښت د «موقعیت، موقعیت، موقعیت» د اصل له مخې ارزول کېږي، خو بدلېدونکو چاپېریالي شرایطو او د اوبو مخ په زیاتېدونکي بحران د راتلونکي املاکو معیارونه په بشپړه توګه بدل کړي دي.

په راتلونکي کې به د یوه پلاټ یا استوګنیزې پروژې ارزښت یوازې د موقعیت، سړکونو او اسانتیاوو له مخې نه ټاکل کېږي، بلکې د اوبو دوامداره شتون به هم پکې مهم رول ولري. په هغو سیمو کې چې د ځمکې لاندې اوبو کچه په چټکۍ سره راټیټېږي، د ژوند لګښتونه لوړېدای شي، چې له امله یې د ملکیتونو بیې اغېزمنېدای شي. دا د پاکستان د املاکو په بازار کې یو مهم، خو تر ډېره له پامه غورځول شوی اړخ دی.

په پاکستان کې د اوبو کمښت اوس یوازې یوه چاپېریالي ستونزه نه ده، بلکې د استوګنې د لګښتونو او بنسټیزو اسانتیاوو یوه مهمه مسئله هم ګرځېدلې ده.

د ۲۰۲۶ کال د اکتوبر د ۶مې نېټې د ډان ورځپاڼې د راپور له مخې، د کراچۍ د کلفټن او ډیفنس سیمو اوسېدونکي ورځ تر بلې د اوبو پر ټانکرونو ډېر تکیه کوي. د دولتي ټانکر خدمتونو کې د دوو تر دریو میاشتو پورې د ځنډ شکایتونه عام شوي دي، په داسې حال کې چې د ځینو شخصي ټانکرونو بیه تر ۱۲ زره روپیو پورې رسېدلې ده. یعنې هغه کورنۍ چې په میاشت کې څلور ټانکره اوبه کاروي، یوازې د اوبو لپاره ۴۸ زره روپۍ لګوي.

په ورته ډول، د اسلام آباد د یوې شخصي استوګنیزې ټولنې «ډاکټرز ټاون» اوسېدونکو د اسوشیټډ پرېس آف پاکستان (APP) د ۲۰۲۳ کال په راپور کې شکایت کړی و چې د ټولنې د اوبو د بیلونو له ورکولو سره سره اړ دي چې د هر ټانکر اوبه له ۲ زرو تر ۴ زرو روپیو پورې وپېري.

په راپور کې د PWD په سیمه کې د اوبو د کمښت یادونه هم شوې ده. د ۲۰۲۲ کال د سپتمبر په ۱۲مه، ډان ورځپاڼې راپور ورکړی و چې د اسلام آباد د I-14 او I-16 سکتورونو اوسېدونکي د اوبو د منظمې رسونې د نشتوالي او د ځمکې لاندې اوبو د کچې د ټیټېدو له امله په شخصي برمه شویو څاګانو او ټانکرونو تکیه کوي، چې د هر ټانکر بیه له ۳۵۰۰ تر ۴۰۰۰ روپیو پورې وه.

سربېره پر دې، د ۲۰۲۶ کال د جولای په ۱۹مه، اسلام آباد ټریبیون د H-13 سکتور د اوسېدونکو شکایتونه خپاره کړل چې د ټیوب وېلونو د وچېدو او د ځمکې لاندې اوبو د کچې د راټیټېدو له امله اړ شوي چې په لوړو بیو د اوبو ټانکرونه واخلي.

دا بېلګې څرګندوي چې د کور د پېرلو پر مهال باید یوازې د پلاټ بیه او موقعیت ونه کتل شي، بلکې د اوبو دوامداره شتون او د هغو لګښتونه هم باید په پام کې ونیول شي.

زه اندېښنه لرم چې په راتلونکي کې به هغه استوګنیزې ټولنې په چټکۍ سره خپل جذابیت او اهمیت له لاسه ورکړي، چېرته چې د ځمکې لاندې اوبو کچه په دوامداره توګه راټیټېږي یا اوبه ورځ تر بلې ککړېږي. که د څښاک د پاکو اوبو دوامداره رسونه یقیني نه شي، نو په داسې استوګنیزو ټولنو کې د ملکیتونو ارزښت اغېزمنېدای شي او د وخت په تېرېدو سره ښايي خلک له دغو سیمو کډه کول هم پیل کړي.

په راتلونکو ورځو کې به د چاپېریال دوستانه او دوامدارو املاکو (Eco-friendly & Sustainable Real Estate) غوښتنه زیاته شي. هغه استوګنیزې پروژې چې د اوبو مدیریت، د اوبو د تصفیې فابریکو او د ځمکې لاندې اوبو د سرچینو د ساتنې لپاره کار کوي، په اوږدمهاله توګه به د خوندي او ګټورو پانګونو له مهمو انتخابونو څخه وي.

د دې لیکنې بنسټیز هدف دا دی چې په پاکستان کې د نوو استوګنیزو ټولنو د پلاټونو د پېرلو پر مهال د اوبو د شتون او د پېرودونکي له خوا د هغو د تخنیکي ارزونې کوم عام دود نشته، حال دا چې د هېواد په بېلابېلو ښارونو کې د ځمکې لاندې اوبو د کچې دوامداره ټیټېدل دا موضوع خورا مهمه کړې ده.

دا مسئولیت د پلاټ پېرودونکو لپاره هم هومره مهم دی لکه د استوګنیزو ټولنو د پراختیا ورکوونکو لپاره. کله چې نوې استوګنیزه پروژه جوړېږي یا په هغې کې پلاټ پېرل کېږي، نو د لاندې پنځو بنسټیزو موضوعاتو تصدیق اړین دی.

1. د ځمکې لاندې اوبو ژوروالی (Water Table Depth): په سیمه کې اوبه په څو فوټه ژوروالي کې موندل کېږي او په تېرو پنځو تر لسو کلونو کې د اوبو کچه څومره راټیټه شوې ده؟

2. د اوبو کیفیت (TDS Testing): ایا اوبه د څښاک وړ دي، که مالګینې او سختې (Hard/Saline Water) دي؟ که په اوبو کې د حل شویو موادو ټولیزه اندازه (Total Dissolved Solids – TDS) ډېره لوړه وي، نو د اوبو د فلټر کولو او ریورس اوسموسس (RO) پلانټونو ته اړتیا پیدا کېدای شي.

3. د اوبو د بیا زېرمه کولو سیستم: ایا د استوګنیزې ټولنې په ماسټر پلان کې د باران د اوبو د راټولولو (Rainwater Harvesting) او د ځمکې لاندې اوبو د زېرمو د بیا ډکولو (Groundwater Recharge) لپاره ځانګړی سیستم شامل دی؟

4. د اوبو د ایستلو سیستم (Drainage): ایا په استوګنیزه ټولنه کې د باران او کارول شویو اوبو د ایستلو لپاره اغېزمن سیستم شته؟

5. د استوګنیزې ټولنې خپل د اوبو رسولو شبکه: ایا استوګنیزه ټولنه خپل ټیوب وېلونه، د اوبو د تصفیې پلانټونه او د اوبو لوړ زېرمتونونه (Overhead Water Tanks) لري؟ او د دې اسانتیاوو لپاره یې څه ډول انتظام کړی دی؟

د دغو اسانتیاوو شتون به د پېرودونکو باور زیات کړي، د پلاټونو پلور به اسانه کړي او د داسې استوګنیزو ټولنو غوښتنه به د نورو ټولنو په پرتله لوړه شي.

همدا اسانتیاوې په راتلونکي کې د ملکیتونو د ښه بازار ارزښت سبب هم کېدای شي، ځکه پېرودونکي به یوازې ارزانه پلاټ ته نه، بلکې د اوبو دوامداره شتون او د ژوند ټیټو لګښتونو ته هم لومړیتوب ورکوي.

د چاپېریال ساتنې اهمیت له دې خبرې څخه اټکل کېدای شي چې د نړۍ نږدې ۲۰۰ هېوادونه هر کال د ملګرو ملتونو په نړیوال اقلیمي کنفرانس (COP) کې ګډون کوي، چېرته چې نړیوال مشران، حکومتي استازي او متخصصین د اقلیمي بدلونونو، د څښاک د پاکو اوبو، هوا او د دغو عواملو د راتلونکو اغېزو په اړه بحثونه کوي.

اوس لږ فکر وکړئ، کله چې ټوله نړۍ دې مسئلې ته دومره جدي پاملرنه کوي، نو په پاکستان کې د نوو استوګنیزو ټولنو د پلان جوړونې پر مهال دې موضوع ته څومره اهمیت ورکول کېږي؟

زموږ په ګډ کورني نظام کې ډېری کورنۍ له ۳۰ تر ۴۰ کلونو پورې په هماغه یوه کور کې ژوند کوي. نن ۲۰۲۶ کال دی. که ۴۰ کاله ورزیات کړو، نو ۲۰۶۶ کال کېږي.

ایا موږ د کور یا پلاټ د پېرلو پر مهال دا فکر کړی چې تر هغه وخته به د ځمکې لاندې اوبو کچه، د اوبو شتون او چاپېریالي شرایط کوم حالت ته رسېدلي وي؟

له همدې امله زه د وفاقي او صوبايي حکومتونو او ټولو پراختیايي ادارو په وړاندې بیا بیا دا پوښتنه راپورته کوم چې هېڅ داسې نوې استوګنیزه ټولنه باید منظور نه شي، چې په ماسټر پلان کې یې د اوبو دوامداره رسونې، د اوبو تصفیې، Rainwater Harvesting، Groundwater Recharge او اغېزمن Drainage لپاره عملي او د پلي کېدو وړ انتظام موجود نه وي.

ما د لاهور، کراچۍ، اسلام آباد او فیصل آباد د پراختیايي ادارو قوانین او مقررات وڅېړل. له دې ارزونې څخه څرګنده شوه چې د چاپېریال ساتنې او د اوبو د مدیریت په اړه قوانین او مقررات شته، خو اصلي پوښتنه د هغو د پلي کېدو او په راتلونکي کې د اوبو د دوامداره شتون ده.

د لاهور پراختیايي ادارې (LDA) د Building and Zoning Regulations 2019 په مقرراتو کې د Rainwater Harvesting او د ځمکې لاندې اوبو د بیا ډکولو اړوند شرطونه موجود دي.

په اسلام آباد کې د کیپیټل ډویلپمنټ اتھارټۍ (CDA) د ۲۰۲۳ کال د مقرراتو له مخې، له استوګنیزو ټولنو څخه د اوبو رسونې، د فاضله اوبو د تصفیې او چاپېریالي منظورۍ غوښتنه کېږي.

په کراچۍ کې د Sindh Environmental Protection Agency د Environmental Assessment Regulations 2021 له مخې، د استوګنیزو پروژو د چاپېریالي ارزونې سیستم موجود دی.

همدارنګه، د فیصل آباد پراختیايي ادارې (FDA) د Building and Zoning Regulations 2020 په مقرراتو کې د Rainwater Harvesting او Groundwater Recharge اړوند مشخص شرطونه شامل دي.

سره له دې ټولو، بنسټیزه پوښتنه دا ده چې ایا د یوې نوې استوګنیزې ټولنې له منظورۍ مخکې دا هم ارزول کېږي چې په راتلونکو ۳۰ تر ۴۰ کلونو کې به دغې ټولنې ته اوبه له کومه راځي؟

د ځمکې لاندې اوبو کچه په څومره چټکۍ سره ټیټېږي؟ ایا اوبه د څښاک وړ دي که نه؟ او د زیاتېدونکي نفوس لپاره به د اوبو انتظام څنګه کېږي؟

ما د دغو څلورو ښارونو د پراختیايي ادارو قوانین او مقررات په ډېر دقت سره وڅېړل، خو داسې کوم شرط یا پابندي مې ونه موندله چې له مخې یې ډاډ ترلاسه شي چې په نوو استوګنیزو ټولنو کې به د راتلونکو ۳۰ تر ۴۰ کلونو پورې د اوبو دوامداره رسونه یقیني وي.

د اوکاړې او ساهیوال له کرنیزې سیمې څخه نیولې د فیصل آباد او چنیوت تر صنعتي سیمو پورې، د ځمکې لاندې اوبو بحران ورځ تر بلې جدي کېږي. د دغو سیمو په ځینو برخو کې د اوبو مالګینوالی زیاتېږي او د TDS اندازه هم له ټاکلو حدونو څخه لوړېږي.

په لاهور کې، په ځانګړي ډول په سویلي او ختیځو سیمو کې، د ځمکې لاندې اوبو د بې اندازې ایستلو او په راوي سیند کې د اوبو د محدود جریان له امله د اوبو کچه په دوامداره توګه راټیټېږي. همدارنګه، په ځینو سیمو کې د ارسینک (Arsenic) او نورو ککړو موادو شتون هم د اندېښنې وړ دی.

په اسلام آباد کې هم د نفوس د زیاتوالي، د نوو استوګنیزو ټولنو د پراختیا او په ټیوب وېلونو د زیاتې تکیې له امله د ځمکې لاندې اوبو زېرمې تر فشار لاندې دي.

په بلوچستان کې، په ځانګړي ډول په کوټه، ژوب او شاوخوا سیمو کې، وضعیت لا ډېر جدي دی. هلته د لږو بارانونو، د طبیعي بیا ډکېدو د ناکافي بهیر او د ټیوب وېلونو د بې اندازې کارونې له امله د اوبو کچه خطرناکې ټیټې درجې ته رسېدلې ده.

بلخوا، د کراچۍ او ټهټې په ساحلي سیمو کې د سمندر د مالګینو اوبو د ځمکې لاندې خوږو اوبو زېرمو ته ننوتل، د اوبو ککړتیا او د دولتي اوبو رسونې ناکافي سیستمونو د خلکو ستونزې لا زیاتې کړې دي.

په دې شرایطو کې زما بنسټیزه پوښتنه دا ده چې کله د هېواد په لویو ښارونو کې د ځمکې لاندې اوبو کچه په دوامداره توګه ټیټېږي او په ګڼو سیمو کې اوبه نورې د څښاک وړ نه دي، نو ولې موږ لا هم د نوو استوګنیزو ټولنو په نوم د ښارونو د پراخولو پر پالیسۍ ټینګار کوو؟

ایا دا به غوره نه وي چې د نوو استوګنیزو ټولنو د بې کنټروله پراختیا پر ځای څو پوړیزې استوګنې (Vertical Housing) ته لومړیتوب ورکړو، د موجوده ښارونو زیربناوې ښې کړو، د اوبو رسونې، فاضله اوبو او د اوبو د ایستلو سیستمونه عصري کړو او له شته سرچینو څخه اغېزمنه ګټه واخلو؟

له دې مقالې سره زه د پاکستان د څلورو لویو ښارونو، لاهور، کراچۍ، اسلام آباد او کوټې، یو تصوري ګراف هم خپروم، چې پکې له ۲۰۰۰ څخه تر ۲۰۲۶ کال پورې د ځمکې لاندې اوبو د راټیټېدو کچه په سمبولیک ډول ښودل شوې ده.

دا ګراف د حقیقي اندازه‌ګیریو یا د هر کال د رسمي شمېرو پر بنسټ نه دی جوړ شوی، بلکې د اوبو د مخ په زیاتېدونکي بحران د جديت د روښانه کولو لپاره په تصوري بڼه چمتو شوی دی.

زما غوښتنه دا ده چې له خپل ارزښتناک وخت څخه څو شېبې ځانګړې کړئ او په مل انځور کې وړاندې شوی دا تصوري ګراف په غور سره وګورئ.

ډېر څه به تاسو ته پخپله روښانه شي.
0
Views
23
0

مزید زمینی حقائق

Image

Image

Image

Image

Image